Chiều cuối tháng Tám, một người mẹ đứng trước bàn thu tiền, cầm tờ học phí hồi lâu rồi hỏi:
“Cô ơi, trường công đầu ngõ miễn học phí rồi. Em vẫn muốn cháu học ở trường mình, nhưng em thật sự muốn thấy cháu tiến bộ rõ hơn, để vào lớp Một cháu vững vàng, tự tin ạ.”
Cô Hiệu trưởng trả lời về sân rộng, về các cô tận tâm. Chị cảm ơn, xin về suy nghĩ thêm. Rồi chị không quay lại.
Tối đó Ban Giám hiệu họp. Ai cũng nghĩ chị ngại tiền học. Có người đề nghị giảm 500 nghìn mỗi tháng, vì trường tư bên kia đã giảm 700 nghìn.
Nghe thì hợp lý. Nhưng giảm 500 nghìn thì lấy đâu ra? Bớt lương cô giáo. Bớt món ăn. Không nâng cấp trường. Không thực hiện chuyển đổi số. Cắt chương trình học trọng tâm của trẻ. Đúng những điều mà người mẹ quan tâm và cảm nhận rõ nhất.
Rồi trường bên cạnh giảm tiếp, mình lại giảm theo, còn trường công vẫn 0 đồng. Đua kiểu này trường nào cũng kiệt sức, các trường quanh khu cũng bị kéo theo. Cái tên mà trường gầy dựng mười mấy năm rất dễ bị nhớ thành “trường rẻ”.
Tuần sau, cô Hiệu trưởng gọi điện hỏi thăm những gia đình vừa chuyển trường và những gia đình còn ở lại.
Một người mẹ đã chuyển con đi nói:
“Dạ không phải vì tiền đâu cô. Hồi trước đứa lớn nhà em học ở trường mình, ra trường đọc tiếng Việt vanh vách. Giờ đứa nhỏ hết lớp Chồi rồi mà nhận mặt chữ chẳng được bao nhiêu. Em lo quá, nên mới chuyển trường cho cháu.”
Một người mẹ khác, nhà xa hơn mà vẫn cho con học, kể:
“Tối nào cháu cũng đếm chén đũa trước bữa ăn. Hôm qua cháu chỉ đĩa trái cây, bảo đĩa này nhiều hơn vì xếp dài hơn, rồi tự đếm lại cho chắc. Con thấy cháu lớn lên từng tuần.”
Hai cuộc gọi ấy trả lời giúp cô câu hỏi hôm thu tiền. Người mẹ thứ nhất đi vì không còn thấy ở đứa nhỏ cái tiến bộ chị từng thấy ở đứa lớn. Người mẹ thứ hai ở lại vì tự thấy con lớn lên, ngay trong bếp nhà mình. Chẳng ai nhắc đến giá.